Ổ cứng hỏng không báo trước. Máy tính bị mất. Một cú bấm nhầm xoá sạch thư mục. Mã độc tống tiền mã hoá toàn bộ dữ liệu rồi đòi tiền chuộc. Điểm chung của mọi tình huống ấy: bản sao lưu là thứ duy nhất cứu được bạn, và thời điểm để tạo ra nó là trước khi sự cố xảy ra.
Quy tắc 3-2-1
Đây là công thức đã được kiểm nghiệm nhiều thập kỷ trong ngành lưu trữ:
- 3 bản sao dữ liệu — bản gốc và ít nhất hai bản sao lưu.
- 2 loại phương tiện khác nhau — ví dụ ổ trong máy và ổ cứng ngoài, hoặc ổ cứng và dịch vụ đám mây.
- 1 bản đặt ở nơi khác về mặt địa lý.
Mỗi con số nhằm chống một kiểu hỏng khác nhau. Ba bản chống hỏng ngẫu nhiên. Hai loại phương tiện chống lỗi hệ thống — cùng một lô ổ cứng có thể hỏng cùng lúc vì cùng một khuyết tật. Một bản ở xa chống cháy, ngập, trộm: bản sao lưu để ngay cạnh máy tính sẽ mất cùng máy tính trong một vụ cháy.
Sao lưu khác đồng bộ
Đây là hiểu nhầm nguy hiểm nhất, và cũng phổ biến nhất.
Dịch vụ đồng bộ đám mây giữ cho các thiết bị của bạn có cùng nội dung. Nhưng chính vì vậy, khi bạn xoá một tệp, nó cũng bị xoá ở mọi nơi. Khi mã độc mã hoá tệp trên máy bạn, phiên bản đã mã hoá được đồng bộ ngay lên đám mây, đè lên bản tốt.
Đồng bộ bảo vệ bạn khỏi hỏng phần cứng. Nó không bảo vệ bạn khỏi việc xoá nhầm hay khỏi mã độc.
Sao lưu đúng nghĩa phải giữ được các phiên bản theo thời gian để bạn quay lại thời điểm trước khi sự cố xảy ra. Nhiều dịch vụ đồng bộ có lưu lịch sử phiên bản, nhưng thường chỉ trong 30 ngày và giới hạn số bản. Đọc kỹ điều khoản trước khi coi đó là bản sao lưu duy nhất.
Mã độc tống tiền và bản sao không sửa được
Mã độc hiện đại chủ động tìm và phá huỷ bản sao lưu trước khi mã hoá dữ liệu chính — nó biết bản sao lưu là thứ khiến nạn nhân không phải trả tiền.
Vì vậy có thêm biến thể 3-2-1-1-0: thêm một bản ngoại tuyến hoặc không thể sửa đổi, và không lỗi khi kiểm tra khôi phục.
Cách thực dụng nhất cho cá nhân và công ty nhỏ: một ổ cứng ngoài chỉ cắm vào lúc sao lưu, còn lại rút ra cất đi. Mã độc không chạm được thứ không kết nối.
Bản sao lưu chưa thử khôi phục không phải bản sao lưu
Đây là bài học đắt giá mà nhiều tổ chức chỉ học được sau khi đã mất dữ liệu. Cấu hình sao lưu chạy hàng đêm, đèn báo xanh suốt nhiều tháng — đến lúc cần thì phát hiện bản sao rỗng, sai thư mục, hoặc mật khẩu mã hoá không ai còn nhớ.
Hãy đặt lịch thử khôi phục thật vài tháng một lần. Không cần phục hồi toàn bộ; chỉ cần lấy ngẫu nhiên vài tệp từ bản sao lưu ra và kiểm tra chúng mở được, nội dung đúng.
Một cấu hình đơn giản mà đủ dùng
Cho một người hoặc một văn phòng nhỏ:
- Bản 1 — dữ liệu gốc trên máy.
- Bản 2 — ổ cứng ngoài, sao lưu tự động, có lưu nhiều phiên bản. Rút ra cất sau mỗi lần sao lưu.
- Bản 3 — dịch vụ sao lưu đám mây có mã hoá phía người dùng, chạy nền hằng ngày.
Bản 2 cho tốc độ khôi phục nhanh khi chỉ hỏng máy. Bản 3 là cứu cánh khi cả nhà cháy hoặc bị trộm.
Quyết định trước khi cấu hình
Hai câu hỏi định hình mọi lựa chọn kỹ thuật:
- Mất bao nhiêu dữ liệu thì chấp nhận được? Trả lời “một ngày” nghĩa là sao lưu hằng ngày là đủ. Trả lời “một giờ” thì cần cơ chế liên tục.
- Bao lâu phải quay lại làm việc được? Nếu là vài giờ, bản sao tại chỗ là bắt buộc — tải hàng trăm GB từ đám mây mất nhiều ngày.
Trả lời hai câu này trước, rồi mới chọn công cụ. Làm ngược lại thường dẫn tới một cấu hình phức tạp mà vẫn không đáp ứng đúng nhu cầu thật.